Mentale Weerbaarheid

Welbevinden is een breed begrip en belangrijk voor de gezondheid. Gezondheid is namelijk niet alleen de afwezigheid van ziekte, maar ook het vermogen van mensen zich aan te passen aan de omstandigheden en eigen regie te voeren over het leven. Mogelijke uitdagingen voor het welbevinden liggen op emotioneel vlak (eenzaamheid), sociaal vlak (pesten) en fysiek vlak (lichamelijke beperkingen). Bevorderende factoren voor het welbevinden zijn sociale steun en het voeren van regie op het eigen leven.

Het gaat goed met het welbevinden van inwoners van ZHZ, want…

... de meerderheid heeft een goede ervaren gezondheid
Ervaren gezondheid is een oordeel over de eigen gezondheid. Het is gebaseerd op verschillende gezondheidsaspecten, zowel lichamelijk, sociaal als geestelijk. Ervaren gezondheid is één van de belangrijkste voorspellers van sterfte. Van de volwassen inwoners van Zuid-Holland Zuid ervaart 75% zijn gezondheid als (zeer) goed. Dat is vergelijkbaar met Nederland als geheel, waar bijna 77% van de bevolking zijn gezondheid als goed ervaart. Er zijn verschillen tussen bevolkingsgroepen. Ouderen en mensen met een lage opleiding ervaren hun gezondheid vaker als minder goed. Zo ervaart 60% van de 65-plussers de gezondheid als goed tegen 79% van de volwassenen (19-65 jaar).

…de jeugd is psychisch gezond
De meeste kinderen en jongeren in de regio ZHZ zijn niet alleen lichamelijk, maar ook psychisch gezond: 6-7% heeft een verhoogde kans op psychosociale problematiek zoals gedragsproblemen of emotionele problemen. Bij de 12- tot en met 18-jarigen is met name het opleidingsniveau een belangrijke factor bij een verhoogde kans op psychosociale problematiek: een lager opleidingsniveau geeft een verhoogde kans op psychosociale problematiek. Bij basisschoolleerlingen speelt het opleidingsniveau van de moeder een belangrijke rol: hoe lager de opleiding van de moeder, hoe groter de kans op psychosociale problematiek (11% van de kinderen met een laagopgeleide moeder heeft kans op psychosociale problematiek ten opzichte van 5% van de kinderen met een hoogopgeleide moeder).
Psychische gezonde kinderen en jongeren zijn tevreden over hun leven, school en hun vrienden. Ze kunnen beter omgaan met tegenslagen. Goed in je vel zitten leidt tot minder maatschappelijke problemen als schooluitval, criminaliteit, verslaving, geweld en psychisch lijden.

… volwassenen zijn psychisch gezond
Ook psychisch gezonde volwassenen kunnen beter omgaan met tegenslagen dan volwassenen die minder goed in hun vel zitten. In de regio Zuid-Holland Zuid heeft een derde van de volwassenen een matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie. Het gaat hierbij om een risico en niet om de diagnose angststoornis of depressie (zie daarvoor Ziekte & Zorg). Er is geen verschil tussen volwassenen en ouderen, maar wel tussen mannen en vrouwen: 41% van de vrouwen heeft een matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie, tegen 27% van de mannen. Ook mensen met een lage opleiding hebben vaker een matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie (38%) dan mensen met een hoge opleiding (29%).

Welbevinden wordt bedreigd door…

…eenzaamheid, met name bij ouderen
Eenzaamheid is een persoonlijke ervaring. Vaak wordt aangenomen dat het te maken heeft met alleen zijn, maar ook mensen met veel sociale contacten kunnen zich eenzaam voelen. Eenzame mensen hebben minder vaak een gezonde leefstijl. Eenzaamheid hangt samen met zowel lichamelijke als geestelijke klachten, zoals hartaandoeningen en depressie. Bovendien versterken gezondheidsproblemen en eenzaamheid elkaar. Mensen met een slechtere gezondheid zijn minder in staat hun netwerk te onderhouden, bijvoorbeeld doordat ze minder mobiel zijn, minder vaak af kunnen spreken en sneller moe zijn. Een vicieuze cirkel ontstaat.

Van de volwassen inwoners van Zuid-Holland Zuid voelt 8% zich (zeer) ernstig eenzaam en 32% voelt zich matig eenzaam. Dit verschilt niet met Nederland als geheel. Voor gevoelens van ernstige eenzaamheid is een aantal risicogroepen te onderscheiden. In stedelijk gebied wonen iets meer mensen die ernstig eenzaam zijn (9-10%), ook werklozen zijn vaker ernstig eenzaam (20%), net als laagopgeleide mensen (10%) en 85-plussers (16%).

…pesten, bij één vijfde van de jongeren
Pesten is een stelselmatige vorm van agressie waarbij één of meer personen proberen een andere persoon fysiek, verbaal of psychologisch schade toe te brengen. Relatief nieuwe manieren van pesten zijn het digitaal of cyberpesten. Pesten komt voor bij zowel volwassenen als kinderen. Vooral kinderen die herhaaldelijk zijn gepest, hebben vaker last van sociale en emotionele problemen. Gepest worden vergroot gevoelens van eenzaamheid en depressie en verergerd bestaande problemen. Slachtoffers gaan zichzelf minder leuk vinden, vertrouwen hun leeftijdsgenoten niet en zijn bang om naar school te gaan. Die gevoelens kunnen leiden tot verder isolement en diepere depressie, tot zelfs suïcide. Van de 12- tot en met 18-jarigen in Zuid-Holland Zuid geeft 18% aan in de afgelopen drie maanden op school wel eens te zijn gepest.

…lichamelijke beperkingen, vooral bij ouderen en laagopgeleiden
Lichamelijke beperkingen kunnen verschillende oorzaken hebben, zoals veroudering, ongevallen, ziekten en aangeboren aandoeningen. De belangrijkste oorzaken zijn artrose of chronische gewrichtsontsteking en rugaandoeningen. Lichamelijke beperkingen kunnen mensen behoorlijk begrenzen in hun dagelijks functioneren. Hoe langer beperkingen (of verergering ervan) kunnen worden voorkomen, des te langer zijn mensen in staat hun onafhankelijkheid te behouden. De wijze waarop mensen omgaan met beperkingen, bepaalt bovendien een groot deel van het welbevinden. Hulpmiddelen kunnen in zekere mate beperkingen compenseren.
Het percentage mensen met een of meer lichamelijke beperkingen stijgt sterk met de leeftijd. Beperkingen komen ook vaker voor bij vrouwen (19%) dan bij mannen (12%) en vaker bij mensen met een lage opleiding (25%) dan bij mensen met een midden (9%) of hoge opleiding (7%).

Welbevinden wordt bevorderd door…

…sociale steun, met name door buren
Sociale steun is een belangrijke factor voor welbevinden. Wanneer iemand voldoende sociale steun ervaart, dan voelt diegene zich lichamelijk en psychisch beter. Sociale steun bestaat uit interacties tussen mensen die tegemoet komen aan sociale basisbehoeften, zoals affectie, goedkeuring, erbij horen en veiligheid.

Een belangrijke bron van sociale steun in Zuid-Holland Zuid zijn buren. Daarnaast spelen familie, vrienden, en kennissen ook een rol. In de regio behoort 37% van de inwoners tot een ‘lokaal geïntegreerd’ netwerktype. Zij zijn het eens met de volgende stelling: “Wij kennen elkaar allemaal in de buurt en zorgen voor elkaar. Er komt altijd iemand kijken hoe het met mij gaat.”. Ongeveer 31% van de inwoners behoort tot het ‘lokaal gereserveerd’ netwerktype (“Ik hou ervan op mezelf te zijn, maar ik weet dat de buren er zijn als ik ze nodig heb.”). Het ‘lokaal familie afhankelijk’ netwerktype (“Ik heb gelukkig familie in de buurt. Zij zullen zo nodig voor mij zorgen.”) komt ook geregeld voor in de regio (19%).

…regie eigen leven en gezondheidsvaardigheden
Regie over het eigen leven gaat erover dat iemand zijn eigen leven kan en mag leiden, ook op het gebied van gezondheid. Om regie over je gezondheid te kunnen voeren zijn ‘gezondheidsvaardigheden’ nodig, zoals functionele lees- en rekenvaardigheden en het vermogen om informatie te vinden en te verwerken. Ook psychologische kenmerken, zoals zelfvertrouwen, motivatie, kritisch vermogen en sociale vaardigheden kunnen van belang zijn bij het voeren van regie over je gezondheid.

Hoe ouder mensen zijn, hoe minder vaak zij regie over hun eigen leven ervaren. Zo ervaart 41% van de 85-plussers in ZHZ geen regie over het eigen leven, tegen 9% bij de 19- tot en met 64-jarigen. Opleiding is tevens een belangrijke factor: hoe lager de opleiding, hoe minder vaak mensen regie over hun eigen leven ervaren. Van laagopgeleiden ervaart 18% geen regie over het eigen leven, bij middenopgeleiden is dat 8% en hoogopgeleiden 4%.

De toekomst biedt kansen…

…voor behoud van goede psychosociale gezondheid onder jeugd
Belangrijk speerpunt is de preventie van psychosociale problematiek op jonge leeftijd omdat dit veel problemen op latere leeftijd kan voorkomen. Het versterken van de mentale weerbaarheid bij kinderen en jongeren vraagt om een mix van maatregelen en interventies en betrokkenheid van verschillende beleidsterreinen en lokale partijen.

Psychosociale problematiek kan onder meer voorkomen worden door pesten op scholen aan te pakken. Landelijk wordt hier al veel aandacht aan besteed, maar lokaal zal de uitvoering moeten plaatsvinden. Scholen zijn verantwoordelijk voor een positief school- en klasklimaat, dat een voorwaarde is voor goede leeropbrengsten bij hun leerlingen. Daarom is er op scholen ook veel aandacht voor het tegengaan van pesten. In de zomer van 2014 is een wetsvoorstel geschreven om dit vast te leggen. Hierin is opgenomen dat alle primair en voortgezet onderwijs scholen een (door het Nederlands Jeugd Instituut) erkend anti-pestprogramma in de school moeten implementeren, een anti-pestcoördinator binnen de school moeten aanstellen en het welbevinden van hun leerlingen en het pesten moeten monitoren. Als de wet wordt aangenomen gaat de onderwijsinspectie scholen hierop controleren.

…voor betere signalering van eenzaamheid bij ouderen
Eenzaamheid is één van de problemen die met name ouderen treft. Het voorkomen van eenzaamheid door het bevorderen van sociale steun is van belang. Door de decentralisaties (waarbij gemeenten vanaf 2015 verantwoordelijk zijn voor jeugdhulp, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen) komt de zorg in de wijk te zitten. Dit biedt kansen voor eerdere signalering van eenzaamheid onder ouderen. Vooralsnog is er geen bewezen effectieve interventie om eenzaamheid helemaal te voorkomen, maar eenzame mensen kunnen wel ondersteund worden in het zoeken naar een sociaal netwerk. Is eenzaamheid toch ontstaan, dan werken interventies die inhaken op negatieve interpretaties en verwachtingen van sociale situaties het best bij de vermindering ervan.
Er is steeds meer aandacht voor eenzaamheid, zowel vanuit de landelijke overheid als binnen gemeenten in regio Zuid-Holland Zuid. Beleid voor de aanpak van eenzaamheid en sociaal isolement hoort bij het bevorderen van de sociale samenhang en leefbaarheid in dorpen, wijken en buurten. Beleidsmakers hebben de laatste jaren steeds meer aandacht voor dit thema. Zo is er jaarlijks een Week tegen de Eenzaamheid en een website (www.eenzaam.nl).

…voor verbeteren van gezondheidsvaardigheden bij laagopgeleiden
Mensen met een lage opleiding hebben vaker een minder goede gezondheid en ervaren hun gezondheid ook als minder goed dan hoogopgeleide mensen. Eén van de verklarende factoren in deze achterstand kan het gebrek aan gezondheidsvaardigheden zijn: mensen zijn niet goed in staat de juiste informatie te zoeken en te verwerken om zo gezonde keuzes te maken.

Er zijn mogelijkheden om gezondheidsvaardigheden te leren (bijvoorbeeld door laaggeletterdheid aan te pakken). Wanneer iemand voldoende gezondheidsvaardigheden heeft, zal degene de regie op de eigen gezondheid kunnen nemen. Ook is het van belang dat professionals in de zorg leren omgaan met mensen die weinig gezondheidsvaardigheden hebben, zodat ook zij goede keuzes kunnen maken omtrent hun eigen gezondheid.

Contactinfo

  • 078 - 770 85 00
    Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
    Karel Lotsyweg 40

Sociale media

Volg ons op facebook of twitter

Volg ons Facebook Volg ons op Twitter

Deel deze pagina

Om deze pagina te delen via jouw eigen sociale media kanaal

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn